Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και του μεταμοντερνισμού, ύστερα από τη μεσολάβηση της αποδόμησης, της διαπολιτισμικότητας και των φεμινιστικών σπουδών, η αναζήτηση της «ταυτότητας» και της «ετερότητας» αποτελούν πια κοινό τόπο τόσο στο χώρο της επιστημονικής έρευνας, όσο και των παραστατικών τεχνών. Οι νέες επιστημονικές θεωρίες έρχονται να γονιμοποιήσουν τη θεατρική έκφραση και δημιουργία, που μπαίνουν σε νέους, πρωτόγνωρους δρόμους, μέσα από τη δραματοποίηση και το «έργο σε εξέλιξη», το μεταθέατρο και την «performance».
Ποια είναι η θέση της «τραγωδίας» και του «τραγικού» μέσα σ’ αυτό το πολιτισμικό «pastiche»;
Ποιος είναι ο ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει η τραγωδία σ’ αυτή την εποχή της ύστερης νεοτερικότητας;
Πώς ο σύγχρονος θεατής μπορεί να εννοήσει και να προσλάβει την αίσθηση του «τραγικού» σε ένα εθνοφυλετικά και πολιτισμικά ανομοιογενές περιβάλλον, στις πραγματικές ή υποθετικές προσλαμβάνουσες του οποίου απευθύνεται το σκηνικό θέαμα;
Μπορεί (κι αν ναι πώς) να υπάρξει η τραγωδία ως θεατρικό είδος, μετά το «θάνατό» της, που είχε ήδη προ πολλού εξαγγείλει ο G. Steiner;
Αν η «τραγωδία» είναι «κλασική», τότε τι σημαίνει «κλασικό» για τη συνείδηση ενός σύγχρονου θεατή, που βρίσκεται έξω και πέρα από τα χωρικά και χρονικά όρια του δυτικού πολιτισμού;
Ακόμα περισσότερο μπορεί να υπάρχει σήμερα η έννοια του «κλασικού», ή μήπως πρέπει πια να κάνουμε λόγο για το «κλασικό» μόνο ως φόρμα, ειδολογικά, αισθητικά και ιδεολογικά προσδιορισμένης;
Σε παρόμοια περίπτωση, μήπως και η ίδια η έννοια «τραγωδία» και «τραγικό» έχουν πια χάσει την αρχετυπική σημασία τους και νοηματοδοτούνται απλά και μόνο από την πεζή, καθημερινή τους διατύπωση σε ποικίλες εκφάνσεις της ζωής του σύγχρονου ανθρώπου, πέραν της πολιτιστικής έκφρασης και δημιουργίας;
Μήπως δηλαδή, τελικά, η «τραγωδία» έχασε πια αυτή την «εξαιρετική» σημασία της, με την οποία υπήρχε ως διαχρονικό αρχέτυπο και μετετράπη σε απλό «παράδειγμα» όχι πια αποκλειστικής, αλλά περιπτωσιακής σημασίας, μέσα στην κοινωνία της πληροφορίας και της εικονικής πραγματικότητας;
Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που απασχολούν τον επιστήμονα, τον ερευνητή, τον προβληματισμένο άνθρωπο, που ζει μέσα στις παραμέτρους της σημερινής πολυπολιτισμικής, παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας.
Σ’ αυτά και σε άλλα παρόμοια, έχουν επικεντρωθεί πλήθος από μελέτες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια σε τομείς όπως οι θεατρικ0ές και οι πολιτισμικές, οι συγκριτολογικές και οι φεμινιστικές σπουδές.
Γνωρίζοντας τους παρόμοιους προβληματισμούς και τις σκέψεις που έχουν κατά καιρούς υποστηριχθεί με ανακοινώσεις σε επιστημονικά συνέδρια και έχουν διατυπωθεί σε άρθρα και μελέτες, που ανεξάρτητα ή συλλογικά έχουν δημοσιευθεί, οι επιμελητές του παρόντος τόμου απευθύνθηκαν σε έλληνες και ξένους πανεπιστημιακούς καθηγητές, μελετητές και καλλιτέχνες του θεάτρου, καλώντας τους να συμμετάσχουν στη δημιουργία ενός συλλογικού τόμου με τίτλο:
«Τραγικό και Τραγωδία στην εποχή της Παγκοσμιοποίησης»
Ο τόμος αυτός, που αποτελεί έκδοση του Ερευνητικού Προγράμματος «Φύλο & Νέα Εκπαιδευτικά και Εργασιακά Περιβάλλοντα στην Κοινωνία της Πληροφορίας» του Πανεπιστημίου Αιγαίου, με υπεύθυνο τον Αν. καθ. κο Ιωάννη Παπαδόπουλο και του «Εργαστηρίου Τέχνης και Λόγου» του Πανεπιστημίου Αθηνών, με υπεύθυνο τον Καθ. κο Θεόδωρο Γραμματά, προέκυψε με τη συνεργασία οκτώ ξένων και οκτώ ελλήνων ερευνητών του αρχαίου δράματος και της τραγωδίας που προσεγγίσθηκαν από διαφορετικές οπτικές, με διαφορετικές μεθοδολογίες, πάντα όμως εντασσόμενες στο πλαίσιο των σύγχρονων πολιτισμικών σπουδών.
Οι μελέτες που περιλαμβάνονται, επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους στην αφετηρία, τον προσδιορισμό και τη λειτουργία της τραγωδίας στην πρωτογενή της μορφή (Ι. Παπαδόπουλος, M. Pellegrino), αναλύουν τις παραμέτρους με τις οποίες εμφανίζεται ή μπορεί να εμφανισθεί στο θέατρο της ύστερης νεοτερικότητας (Θ. Γραμματάς, Ou. Zohar, J.P. Sarrazac), σε συνάρτηση προς τα ιστορικά και κοινωνικά συμφραζόμενα της εποχής (Μ. Γκίβαλος). Επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους στους σύγχρονους τρόπους σκηνικής παρουσίας του «τραγικού» μέσα από την αντίστοιχη «σωματοποίηση» της υποκριτικής (Ελ. Θεοδωροπούλου, Μ. Θωμαδάκη, F. Tolledi) και την ανάπτυξη νέων προσανατολισμών (φεμινιστικός λόγος) στη σύγχρονη δραματική παραγωγή που συναρτάται προς την τραγωδία (Μ. Γκασούκα, Σαβ. Πατσαλίδης).
Περιλαμβάνονται ακόμα μελέτες που ανιχνεύουν την μεταλλαγή του «τραγικού» και την ενσωμάτωσή του σε διαφορετικού είδους, ύφους και προέλευσης έργα (G. Azzaroni, P. Thiercy), ενώ, τέλος, άλλες, προτείνουν ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις σε έργα σύγχρονων δημιουργών (Γ. Ρίτσος, Μ. de Unamuno, Κ. Καστοριάδης) που φέρουν έντονες τις επιδράσεις του «τραγικού» και της «τραγωδίας» (C. Alvarez, Ant. Melero, V. Lambropoulos, αντίστοιχα).
Οι μελέτες δημοσιεύονται στη γλώσσα που έχουν γραφεί (αγγλικά, γαλλικά, ελληνικά, ισπανικά), επιτρέποντας αναγνώστες με διαφορετική γλωσσική κουλτούρα να επικοινωνήσουν μ’ αυτές άμεσα (αλλά και έμμεσα με κάποιες άλλες) και να γνωρίσουν τη σκέψη των συγγραφέων όπως διατυπώνεται από τους ίδιους, χωρίς την μεσολάβηση της μετάφρασης.
Ο τόμος ολοκληρώνεται με την παράθεση ενός σύντομου βιογραφικού των συνεργατών, ώστε ο αναγνώστης να γνωρίζει την ιδιότητα, τα ενδιαφέροντα και το επιστημονικό έργο του καθενός.
Θα κυκλοφορήσει το δεύτερο εξάμηνο του 2008 από τις εκδόσεις ΑΤΡΑΠΟΣ.
