Θόδωρος Γραμματάς

Η Σχολική Θεατρική Παράσταση. Οδηγός για εκπαιδευτικούς, Αθήνα, Ατραπός, 2007 

H θεατρική παράσταση στο σχολείο αποτελεί την κορυφαία στιγμή έκφρασης των θεατρικών δραστηριοτήτων που πραγματοποιούνται μέσα στην τάξη και έξω απ’ αυτή. Ενώ όμως κάποιες από τις προγενέστερες μορφές έχουν καθαρά παιδαγωγικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα (δραματοποίηση), η θεατρική παράσταση συνιστά μια σύνθετη μορφή έκφρασης και επικοινωνίας των μαθητών, που επιδιώκει ταυτόχρονα μορφοπαιδευτικό και καλλιτεχνικό στόχο. Για τη σωστή προετοιμασία, την κατάλληλη υποδοχή και πρόσληψή της, αλλά και την ενεργό και ουσιαστική συμμετοχή του συνόλου της μαθητικής κοινότητας σ’ αυτήν απαιτούνται συνθήκες και προϋποθέσεις που δεν είναι πάντα αυτονόητες ούτε γνωστές. Η μελέτη αποσκοπεί στην ανάλυση των επιμέρους παραμέτρων της σχολικής θεατρικής παράστασης, στην επισήμανση των απαραιτήτων στοιχείων που θα οδηγήσουν σ’ ένα ολοκληρωμένο αποτέλεσμα και θα επιτελέσουν την ταυτόχρονα παιδαγωγική και καλλιτεχνική αποστολή της. Ως εφαρμογή των  προηγούμενων θεωρητικών επισημάνσεων, ακολουθεί η παρουσίαση και επεξεργασία ενός σημαντικού αριθμού έργων που απευθύνονται κατεξοχήν σε παιδιά και νέους, και είναι κατάλληλα να παρουσιαστούν σε ποικίλου είδους πολιτιστικές δραστηριότητες στο Νηπιαγωγείο και το Δημοτικό 
Μελέτες | Αρχή 

Για το δράμα και το θέατρο, Αθήνα, Εξάντας, 2006

Δρώμενα και Λαϊκό Θέατρο. Θράκη – Αιγαίο-Κύπρος. Συγκριτική Μελέτη, 2006

Το Θέατρο στο Σχολείο. Μέθοδοι διδασκαλίας και εφαρμογής, Αθήνα, Ατραπός, 2004

Ανάλυση του ρόλου και της αποστολής που επιτελεί το θέατρο στο σχολείο ως παράσταση και ως τεχνική μάθησης (δραματοποίηση). Προτάσεις διδακτικής μεθοδολογίας για τη διδασκαλία του θεάτρου στην α/βάθμια  και β/βάθμια εκπαίδευση. Ανάδειξη του πρωτοποριακού προτύπου εισαγωγής της θεατρικής παιδείας που εφάρμοσε ο Μίλτος Κουντουράς. 
Μελέτες | Αρχή 

     

Διαδρομές στη θεατρική ιστορία, Αθήνα, Εξάντας, 2004 

Συλλογή άρθρων με ιστορικό χαρακτήρα, που εξακτινώνονται σ’ όλο το φάσμα του νεοελληνικού θεάτρου από την περίοδο του Κρητικού Θεάτρου μέχρι σήμερα. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται ήδη γνωστά και δημοσιευμένα κείμενα σε προγενέστερα βιβλία που έχουν εξαντληθεί (Ο αρκαδισμός στο ελληνικό θέατρο, Η λειτουργία του χρόνου στο «Πανηγύρι» του Δ. Κεχαΐδη) και νεότερα αδημοσίευτα, όπως Η ουτοπία του Θέσπη. No man’s land και θεατρική ψευδαίσθηση, Η θεατρική απεικόνιση της ιστορίας στο έργο του Β. Ρώτα, «Περί πατρότητος» στο θέατρο με αφορμή το έργο του Γρ. Ξενόπουλου, Λαϊκό θέατρο: παράδοση και μοντερνισμός κ.α
Μελέτες | Αρχή 

Το Ελληνικό Θέατρο στον 20ο αιώνα. Πολιτισμικά πρότυπα και πρωτοτυπία, τομ. Α΄-Β΄, Αθήνα, Εξάντας, 2002 

Αποτελεί μια σύνθετη προσέγγιση και μια κριτική αποτίμηση του ελληνικού θεάτρου στον 20ο αιώνα, τόσο ως δραματικής παραγωγής , όσο και σκηνικής πράξης. Στους δύο τόμους της μελέτης επιχειρείται, ύστερα από ένα εκτενές ιστορικό περίγραμμα του θέματος, η επισήμανση του ρόλου που διαδραμάτισαν συγκεκριμένα πρόσωπα στην ανάπτυξη και τη δημιουργία των τάσεων και των παραμέτρων του, κατά τη διάρκεια του περασμένου αιώνα. Επισημαίνεται ο ρόλος των θεατρικών σκηνών και σχημάτων στην πρόσληψη της δραματουργίας και αναλύονται οι  επιδράσεις και τα δάνεια που έχει δεχθεί η νεοελληνική δραματουργία από το παγκόσμιο θέατρο. Εντοπίζεται η παρουσία του αρχαίου δράματος στη σύγχρονη θεατρική σκηνή, όπως επίσης και οι συσχετισμοί και οι άμεσες ή έμμεσες αναγωγές του νεοελληνικού στο αρχαιοελληνικό δράμα. Διερευνώνται ιδιαίτερες μορφές και κατηγορίες θεάτρου, όπως το μελόδραμα και η κωμωδία, ενώ επιχειρείται μια συγκριτολογική προσέγγιση και ένταξη του νεοελληνικού στο παγκόσμιο θέατρο. Η μελέτη προχωρεί στη διατύπωση μιας αντιστικτικής θεώρησης του θεάτρου με την ιστορική πραγματικότητα κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα και καταλήγει με επισήμανση της ιδιαιτερότητας του νεοελληνικού θεάτρου, η οποία συνίσταται στην ταυτότητα της διαφοράς σε σχέση με το παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον μέσα στο οποίο βρίσκεται και λειτουργεί, διαφορά που συγκροτεί τη φυσιογνωμία όχι μόνο του θεάτρου, αλλά και του πολιτισμού στη σύγχρονη Ελλάδα
Μελέτες | Αρχή 

Διδακτική του Θεάτρου, Αθήνα, Τυπωθήτω, σειρά «Θεατρική Παιδεία» /6, 1999 

Παρουσιάζονται οι μορφές θεάτρου στην εκπαίδευση (θεατρικό παιχνίδι, δραματοποίηση, χάπενινγκ, σκετς, παράσταση), εντοπίζονται οι ιδιαιτερότητες και επισημαίνεται ο ρόλος που διαδραματίζει κάθε μία. Γίνεται μια εμπεριστατωμένη ανάλυση για την παρουσία του θεάτρου στο εκπαιδευτικό σύστημα ως διδασκομένου μαθήματος σε όλες τις βαθμίδες. Αναδεικνύεται η σπουδαιότητα της Διδακτικής του Θεάτρου, ως ενότητας του κλάδου Ειδική Διδακτική των μαθημάτων και δίνονται προτάσεις που αφορούν στον τρόπο διδασκαλίας του μαθήματος και την αξιολόγηση των μαθητών
Μελέτες | Αρχή
 

Θέατρο και Παιδεία, Αθήνα, Τελέθριον, 1997 

Συλλογή άρθρων και μελετών ερευνητικού και δοκιμιακού χαρακτήρα, που κατατάσσονται σε πέντε ενότητες:

1. θεωρητικός λόγος: περιλαμβάνει άρθρα θεωρίας του θεάτρου (θεατρικότητα-θεαματικότητα, σημειωτική του θεάτρου, θεωρίες της πρόσληψης, όρια της αφήγησης και προϋποθέσεις του δράματος, θεατρικός χώρος και πρόσληψη της δραματουργίας)
2. θέατρο και δραματουργία στη νεότερη Ελλάδα: άρθρα που αναφέρονται σε περιόδους της ιστορίας του νεοελληνικού θεάτρου, όπως το κρητο-εφτανησιακό θέατρο, το θέατρο του νεοελληνικού Διαφωτισμού, το εργατικό δράμα, τον μικροαστισμό και την περιθωριοποίηση στο μεταπολεμικό ελληνικό θέατρο
3. θέατρο για κοινό ανηλίκων θεατών: προσεγγίσεις στην τυπολογία του ανηλίκου θεατή, στους μηχανισμούς πρόσληψης του σκηνικού θεάματος, στην αισθητική και παιδαγωγική του θεάτρου για παιδιά και νέους
4. θέατρο και εκπαίδευση: αναφέρεται στην παρουσία και το ρόλο του θεάτρου στην εκπαίδευση ως μορφοπαιδευτικού μέσου διδακτικής μεθοδολογίας (δραματοποίηση), καλλιτεχνικής έκφρασης (σχολική παράσταση) και μορφών εμψύχωσης (θεατρικό παιχνίδι)
5. έρευνες και προτάσεις εφαρμογής: παρουσιάζονται τα πορίσματα ερευνητικών προγραμμάτων σχετικών με τη θεατρική παιδεία των εκπαιδευτικών α/βάθμιας και β/βάθμιας εκπαίδευσης, το πιλοτικό πρόγραμμα εισαγωγής της θεατρικής παιδείας στο σχολείο, που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του προγράμματος ΣΕΠΠΕ κ.α
   Μελέτες | Αρχή 

Θεατρική Παιδεία και Επιμόρφωση των Εκπαιδευτικών, Αθήνα, Τυπωθήτω,σειρά «Θεατρική Παιδεία»/3, 1997 

Η ανάγκη θεατρικής παιδείας και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών α/βάθμιας και β/βάθμιας  εκπαίδευσης, αποτελεί γενική διαπίστωση. Η μελέτη έρχεται να ανταποκριθεί σ’ αυτό το ζητούμενο. Παρουσιάζει μια εισαγωγή στη θεωρία του θεάτρου με έννοιες όπως γενετική του θεάτρου και θεατρική επικοινωνία, δομές του χώρου και του χρόνου στο θέατρο  και στις άλλες τέχνες. Συνεχίζει με μια διερεύνηση των μορφών και τρόπων έκφρασης του θεάτρου στην εκπαίδευση και ολοκληρώνεται με ερμηνευτικές προσεγγίσεις και προτάσεις εφαρμογής στο θέατρο για κοινό ανηλίκων θεατών
Μελέτες | Αρχή 

Fantasyland. Θέατρο για παιδικό και νεανικό κοινό. Αθήνα, Τυπωθήτω, σειρά «Θεατρική Παιδεία»/1, 1996

Δραματουργική, παραστασιολογική, κοινωνιολογική και παιδαγωγική ανάλυση του είδους Θέατρο για παιδιά και νέους. Επισήμανση της ιδιαιτερότητας και της θεματικής των έργων του, των επικοινωνιακών του κωδίκων και της διαφοράς πρόσληψης ανάμεσα στο κοινό ενηλίκων και στο κοινό ανηλίκων θεατών. Ανάλυση των παιδαγωγικών, κοινωνιολογικών και πολιτισμικών αξιών που εμπεριέχονται στα κείμενα που απευθύνονται στα παιδιά και τους νέους και δημιουργούν πρότυπα και κανόνες συμπεριφοράς για τις νέες γενιές
Μελέτες | Αρχή

Από την τραγωδία στο δράμα. Κείμενα Συγκριτικής Θεατρολογίας, Αθήνα, εκδ. Αφων Τολίδη, σειρά «Θεατρική Ερευνα»,1994 . Βιβλιοκρισία : Μπ.Δερμιτζάκης Είτροός 13 (1997) 98-99

Μελέτες συγκριτικής θεατρολογίας που αναφέρονται κυρίως στο νεοελληνικό θέατρο και διαπραγματεύονται θέματα όπως  Ο μύθος του τρωικού πολέμου. Από τους αρχαίους έλληνες τραγικούς στον Σαίξπηρ,  Ελληνική-Αμερικανική δραματουργία. Παράλληλη ανάγνωση, Μεταπολεμικό ελληνικό θέατρο. Συνθήκες πρόσληψης και μηχανισμοί αφομοίωσης του ξένου προτύπου κ. α.
Μελέτες | Αρχή

Ιστορία και θεωρία στη θεατρική έρευνα, Αθήνα, εκδ. Αφων Τολίδη, σειρά «Θεατρική Έρευνα», 1992 

Συλλογή άρθρων με ιστορικό και θεωρητικό περιεχόμενο, που διαπραγματεύονται θέματα όπως οι κώδικες επικοινωνίας στο θέατρο για παιδιά, ο ρόλος των προλόγων στο Κρητικό θέατρο, η διαλεκτική της θεατρικής επικοινωνίας, οι όψεις του μύθου του τρωικού πολέμου στη νεοελληνική δραματουργία, αισθητικές και ιδεολογικές παράμετροι στο νεοελληνικό θέατρο, κ.α.
Μελέτες | Αρχή

Κρητική Ματιά. Σπουδή  στο έργο του Νίκου Καζαντζάκη, Αθήνα, εκδ. Αφων Τολίδη, 1992 

Προσέγγιση στο πολυδιάστατο έργο του Ν. Καζαντζάκη από φιλολογική, φιλοσοφική, θεατρολογική και πολιτισμική σκοπιά. Επισήμανση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και αξιολόγηση της δημιουργίας του
Μελέτες | Αρχή

Γλώσσα και ιδεολογία στο Νεοελληνικό Διαφωτισμό, Αθήνα, Κουλτούρα, 1991 

Κριτική προσέγγιση σε λογοτεχνικά και θεατρικά έργα της περιόδου του νεοελληνικού Διαφωτισμού ( Όνειρο του Αθ. Χριστόπουλου, Κορακιστικά του Ι .Ρ. Νερουλού). Ανάλυση της γλωσσικής και ιδεολογικής αντιπαράθεσης των βασικών εκπροσώπων του Διαφωτισμού (κοραϊστές-φαναριώτες) και επισήμανση των ευρωπαϊκών επιδράσεων στο ελληνικό θέατρο της αντίστοιχης περιόδου
Μελέτες | Αρχή

Νεοελληνικό Θέατρο και Κοινωνία. Η σύγκρουση του νέου με το σύστημα στο θέατρο του 20ού αιώνα, Αθήνα, Βασιλόπουλος, 1990 [Tυπωθήτω, σειρά «Θεατρική Παιδεία» /7, 2001]

Μορφές, τρόποι και επίπεδα σύγκρουσης της νεολαίας με τις παραδοσιακές και κατεστημένες αξίες της κοινωνίας, όπως εμφανίζονται σε αντιπροσωπευτικά δραματικά κείμενα του 20ου αιώνα. Με βάση το μοντέλο ανάλυσης του A. Greimas πραγματοποιείται μια κοινωνιο-σημειωτική προσέγγιση, η οποία καταδείχνει το συσχετισμό ανάμεσα στην (ελληνική) κοινωνία και το θέατρo.
Μελέτες | Αρχή

Δοκίμια Θεατρολογίας, Αθήνα, Επικαιρότητα, 1990

Δοκίμια θεωρίας και ιστορίας του θεάτρου, που παρουσιάζουν έννοιες όπως θεατρικότητα-θεαματικότητα, δρώμενα και δράμα, κοινωνιολογία του θεάτρου και προσεγγίζουν παραμέτρους της θεατρικής δημιουργίας, όπως το παιδικό θέατρο, το θέατρο του Αυγ. Στρίντμπεργκ, ο δραματικός χώρος στο νεοελληνικό θέατρο
Μελέτες | Αρχή

 Νεοελληνικό Θέατρο: Ιστορία-Δραματουργία. Δώδεκα μελετήματα, Αθήνα, Κουλτούρα, 1987

Δώδεκα μελετήματα ιστορικού και θεατρολογικού περιεχομένου, που αναφέρονται σε αντιπροσωπευτικά δραματικά κείμενα ( Ο Χάσης του Δ. Γουζέλη, Τα Κορακιστικά του Ι. Ρ. Νερουλού, Το πανηγύρι του Δ. Κεχαΐδη) και θεατρικά είδη (Ο αρκαδισμός στο ελληνικό θέατρο, Η Commedia de ll’ Arte στο επτανησιακό θέατρο, Το κοινωνικό και εργατικό δράμα, Ο μικροαστισμός και η περιθωριοποίηση). Επισήμανση των σχέσεων ανάμεσα στη θεατρική δημιουργία και την ιστορική πραγματικότητα
 Μελέτες | Αρχή

Το θεατρικό έργο του Γιάννη Καμπύση, Γιάννενα, Παράρτημα Επιστημονικής Επετηρίδας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, αρ.20,1984 

Ο Γιάννης Καμπύσης με τον Γρηγόριο Ξενόπουλο υπήρξαν οι πρωτεργάτες στην ανανέωση της νεοελληνικής δραματουργίας και την ανάπτυξη του αστικού δράματος στο γύρισμα του 19ου προς τον 20ο  αιώνα. Ο πρόωρος θάνατός του όμως οδήγησε το έργο του στην αφάνεια. Η παρούσα μελέτη αναλύει διεξοδικά όλες τις παραμέτρους της θεατρικής του δημιουργίας, την εντάσσει στο γενικότερο λογοτεχνικό (α΄ μεταπαλαμική γενιά), θεατρικό (αστικό δράμα), γλωσσικό (δημοτικισμός) και ιδεολογικό (σοσιαλισμός) κλίμα της εποχής και εντοπίζει τη συμβολή του συγγραφέα στη γενικότερη πορεία του ελληνικού θεάτρου στον 20ο αιώνα
Μελέτες | Αρχή

La notion de liberté chez Nikos Kazantzakis, thèse de doctorat de 3e cycle, Paris, Université Paris X Nanterre, 1979. Ελληνική μετάφραση: Η έννοια της ελευθερίας στο έργο του Νίκου Καζαντζάκη, Αθήνα, Δωδώνη,  1983 

Ανάλυση της σκέψης και του έργου του Ν. Καζαντζάκη με επίκεντρο την έννοια της ελευθερίας, η οποία εμφανίζεται ποικιλότροπα (εθνική, κοινωνική, amor fati, στιγμιαία) και διατρέχει όλο του το έργο (πεζογραφικό, θεατρικό, ποιητικό, φιλοσοφικό). Ένταξη του δημιουργού στην εποχή του, επισήμανση των κοινωνικών, φιλοσοφικών, πολιτισμικών παραμέτρων που διαμορφώνουν τη σκέψη του (εθνισμός, μαρξισμός, βουδισμός) και διαπίστωση των επιδράσεων που έχει δεχθεί από συγκεκριμένους διανοητές (Νίτσε, Μπερξόν) 
Μελέτες | Αρχή